РУСКИ КЕРЕСТУР

         Руски Керестур найстарши руски валал. Ма коло 6000 жительох. Руснацох єст коло 97%. Скрей ше волал Бач Керестур. Валал, 1751. року званично признати, з теди у Керестуре жили коло 80 фамилиї, бо ше ище 1745/46 приселєла перша ґрупа Руснацох зоз Горнїци на Косцелїско (то пустара медзи Керестуром и Кулу). Пришли 11 особи або 11 фамелиї, як записане у старих кнїжкох. Вони напущели свою державу прето же барз чежко жили. Там им тедишнї польски власци нє допущовали лєпши живот гоч були вредни и велщо робели. Кулски власци Руснацох доселєнцох прияли и послали обрабяц пусту жем (на тим месце дзе була пуста и мочарна жем нєшка ше находзи наш валал). Зоз вредну и добру роботу Руснацох, власци були задовольни та одзнова орґанизовали досельованє Руснацох зоз Закарпат’я. Надосц Руснацох ище пришло зоз Кошицох, Ужгороду, Мишколцу... Року 1753. почало школство. О дзешец роки, 1763. року сцигла перша ґрупа Руснацох до Коцура. Познєйше ше Руснаци зоз Керестура и Коцура розсельовали индзей: даєдни ше врацели назад до старого краю, а даєдни до околних местох: Кули, Вербасу, Нового Саду, Дюдьова, Шиду, Миклошевцох, Петровцох, Бачинцох, Вуковару... Селїдби були найвецей пре хороти (колера).

          Предки Руснацох принєсли зоз собу и очували руску традицию: обичаї, културу и просвитну културу (просвитна култура значи же ученє було розвите на Горнїци, окреме ученє Яна Амоса Коменского). Стари край Руснацох мал школу у Ужгороду. Там була семинария котра пририхтовала учительох за руски основни школи. Отамаль приходзели перши школовани учителє ту: до Бачки и Сриму.

РУСНАЦИ

        Руснаци национална меншина у Югославиї. То значи же их єст мало у одношеню на други народи (Сербох и Чарногорцох). Руснаци як национална меншина у Югославиї маю свой окремни язик, културу и обичаї, а давно мали и свою державу. Стари край з котрого пришли предки Руснацох бул карпатска Україна и восточна Галичия. Находзела ше медзи варошами Краковом и Перемишльом. Нєшка тот край припада України и Польскей, з часци Словацкей, Ческей и Мадярскей.

       Язик югославянских Руснацох то руски язик. Званично иснує лєм у Югославиї. Од 1923. року постал литературни. То значи же ше виучує у школи, друкую ше кнїжки, учебнїки, часописи, новини, емитую ше радио и ТВ емисиї.

       У Югославиї було коло 25000 Руснацох, а найвеїей у Войводини – коло 20000, лєм ше остатнїх рокох число зменшало пре висельованє Руснацох, найвецей на Заход.

ПЕТРО КУЗМЯК       

       Петро Кузмяк народзени у валалє Фольварк (нєшка Страняни) у Ческо-Словацкей 1816. року. Основну  школу закончел у родзеним валалє, а стредню Подолинки и Дебрецину. Понеже нє могол достац стипендийу же би предлужел студиї, пошол до Мукачевского манастира. Єден час бул на педаґоґийних курсох у Ужгородзе. З Мукачевского манастира сцекол 1838.року. Єден час препровадзел у валалє Шамброн, а од 1841. року 8 роки бул учитель и новтаруш у Якубянох. Под час револуциї 1848-1849. року, кед на Закарпатє приходзи росийске войско, Кузмяк гарештовани.

         До Керестура на место главного учителя у конфесийней школи приходзи у маю 1855. року. Як школовани-образовани учитель ма заслуги же ше у школи у Керестуре у тим чаше подзвигує и педаґоґийни и образовни ступень. Знал даскельо язики: руско-славянски, латински, мадярски и нємєцки. За свою роботу як педаґоґ и як учитель бул часто похвальовани од церковник и державних школских власцох. То заш лєм нє було досц же би могол витримовац свою числену фамелию. Прето ше Кузмяк намагал  же би бул поставени на место главного дзияка у Керестуре, бо тота робота була лєпше плацена.  Кед ше му то нє поспишело, 1870. року модлєл крижевского епископа же би го пошвецел за свяшченїка. Наводзел же ма дзешецеро живи дзеци и як учитель з учительскей плаци нє може витримовац таку числену фамелию. Наводзел и же за окончованє священїцкей длужносци ма потребну фахову приготовку: закончел гуманистичну школу, курси педаґоґиї и филозофиї, новицият и досц з теолоґиї - кельо птребне за монахох у Мукачевским манастире. Медзитим, його молба нє була вислухана. После того вон ище два децениї робел як учитель у конфесийней школи у Керестуре.

         Умар 13. януара 1900. року у Керестуре, дзе є и поховани. Школа у Керестуре и нєшка ноши його мено.

Гавриїл Костельник        

           Гавриїл Костельник Гомзов народзени у Руксим Керестуре 15. юния 1886. року у стреднємаєтней селянскей фамелиї од оца Федора и мацери Ани народзеной Макаї. Було их шесцеро дзеци.

            Шейсц класи основней школи закончел у родзеним валалє. Першу и другу класу ґимназиї закончел у Винковцох, а трецу и штварту класу ґимназиї у Заґребе. Року 1906. уписал ше на теолоґийни факултет у Заґребе, а уж 1907. року тедишнї префект грекокатолїцкей семинариї у Заґребе Др Дионзий Няради посила го на богословски студиї до Львова. Богословски студиї закончел у Львове 1911. року.

            Писац почал ище як ґимнзиялєц. Року 1904. на власни трошок видава кнїжочку - идилски венєц

"З мойого валала" у Жовкви и достава позитивну рецензию од Володимира Гнатюка.

            Кед закончел богословски студиї у Львове, уж бул под юрисдикцию львовского владичества, гоч му крижевски епископ Юлий Дрогобецки нє сцел дошлєбодзиц же би прешол з його владичества до другого. Митрополит Андрий Шептицки посила Костелника на постдипломски студиї до Фрайбурґу до Швайцарскей. Ту Костельник 1913. року здобул дохторат з тезу: "О основних началох спознаня", хтору истого року обявел у Львове на латинским язику "De Principilis Cognitions Fundamentalibus, Leopoll, 1913".

            Од 1910. року Костельник пише и обявює и по українски. Року 1915. дзевец мешаци пребувал у Руксим Керестуре: бул намесцени на место другого капелана, хтора за ньго теди установена. Теди свой шлєбодни час препровадзує у архиви парохиї у Руским Керестуре, а як резултат тей роботи настава рукопис: "Liber Memorabilium" гр. кат. парохиї Бачкерестурскей.

            Року 1918. оявює першу свою кнїжку по українски "Встань Україно", пошвецену новоствореней українскей держави. Од 1920. року виклада филозофски дисциплини у духовней семинариї у Львове и постава редактор часопису "Нива" - орґану грекокатолїцкого священства Львовскей епархиї. 1921. року обявел по українски кнїжку писньох "Помершiй донечцi". Року 1923. обявел "Ґраматику бачванскосримскей бешеди" хтора и настава як резултат його сотруднїцства зоз РНПД и бешеду з предняками того Дружтва кед 1921. року нащивел Бачку. Року 1922. обявел кнїжку "Пiсня Боговi" хтору вон тримал за свой архитвор у литератури. Року 1923. обявел актовку за дзеци "Ґу Христови", а 1924. року драму "Єфтайова дзивка". ,

            Од 1925. року кед нащивел Рим почина Костельниково ваганє и ламанє у питаньох идеолоґиї Рима и историйного положеня униї, хтору Костельник сцел видзиц як историйни субєкт хтори зблїжи восточну и заходну церкву, а нє як обєкт и як драгу за денационализацию Русинох, цо вона найчастейше була, або хтору улогу єй наменьовали у рамикох католїцких  державох дзе Русини жили. Нападани пре свойо становиска и роздумованя о питаньох церковней орґ. и идеолоґиї, алє и о велїх доктринарних питаньох, Костельник сам 1929. року одходзи з длужносци "Ниви", а вец му було забранєне тримац преподаваня на Богословскей академиї, дзе три роки тримал преподаваня з даскелїх предметох: з лоґики, ноетики, историї греческей филозофиї, психолоґиї и психолоґиї вири. Року 1928. обявел кнїжку "Спiр про епiклезу мiж Сходом i Заходом".

            Костельник 30. рокох литературней творчосци представел филозофску и богословску творчосц та му вше частейши статї, студиї, розправи, полемики и кнїжки з тей обласци.

            Забити є пондзелок 20. септембра 1948. року, после отриманей утринї, пред власним домом. На хованю було коло 50.000 людзох.

Ту можеце опатриц ище даскельо фотоґрафиї Гавриїла Костельника Гомзового творителя нашей писменосци

| назад |

школа нєшка | историят школи | колектив| конкурс | збуваня | мапа | линки